در پادکست شماره ۸ شرکت آگاه محاسبان شریف، محمد مهرجو و حسین اوتادی در ادامه بحث مراحل دادرسی مالیاتی، درباره هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی یا همان ماده ۲۴۴ قانون مالیاتهای مستقیم صحبت کردند.
در قسمت قبلی، مرحله اول دادرسی مالیاتی یعنی ماده ۲۳۸ بررسی شد؛ مرحلهای که مودی پس از دریافت برگ تشخیص یا برگ مطالبه مالیات ارزش افزوده، اعتراض خود را ثبت میکند و پرونده توسط ممیز کل مورد بررسی قرار میگیرد. اما اگر در مرحله ماده ۲۳۸، مودی و اداره امور مالیاتی به نتیجه نرسند یا اعتراض مودی مورد پذیرش قرار نگیرد، پرونده وارد مرحله بعدی میشود: هیئت بدوی مالیاتی.
هیئت بدوی یکی از مهمترین مراحل دادرسی مالیاتی است؛ زیرا در این مرحله، پرونده از سطح رسیدگی داخلی اداره مالیات خارج شده و در یک مرجع رسمیتر با حضور اعضای هیئت حل اختلاف مالیاتی بررسی میشود. بنابراین آشنایی با نحوه عملکرد هیئت بدوی، مدارک لازم، ترکیب اعضا، نحوه دفاع و مهلت اعتراض به رأی، برای حسابداران، مدیران مالی، صاحبان کسبوکار و مشاوران مالیاتی اهمیت زیادی دارد.
هیئت بدوی مالیاتی چیست؟
هیئت بدوی مالیاتی یا هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی، مرحلهای از دادرسی مالیاتی است که پس از عدم نتیجهگیری در ماده ۲۳۸ فعال میشود. زمانی که مودی نسبت به برگ تشخیص مالیات یا برگ مطالبه ارزش افزوده اعتراض میکند، ابتدا پرونده در مرحله ممیز کل بررسی میشود. اگر در این مرحله توافق یا تعدیل مورد نظر حاصل نشود، پرونده بهصورت سیستمی یا اداری به هیئت بدوی ارجاع داده میشود.
در این مرحله، سازمان امور مالیاتی برای مودی برگ دعوت صادر میکند و زمان رسیدگی در هیئت حل اختلاف مالیاتی را اعلام مینماید. مودی، حسابدار، مدیر مالی، مشاور مالیاتی یا وکیل مالیاتی میتواند در جلسه حاضر شود و دفاعیات خود را همراه با اسناد و مدارک ارائه کند.
به بیان ساده، هیئت بدوی فرصتی است برای اینکه پرونده مالیاتی مودی با نگاهی دوباره بررسی شود؛ مخصوصاً در مواردی که مودی معتقد است مالیات مطالبهشده، برگ تشخیص، گزارش ممیز، رد هزینهها، کتمان درآمد یا محاسبات انجامشده دارای ایراد است.
چه زمانی پرونده به ماده ۲۴۴ ارجاع میشود؟
در پادکست توضیح داده شد که ارجاع پرونده به ماده ۲۴۴ زمانی اتفاق میافتد که مودی در مرحله ماده ۲۳۸ به نتیجه مورد نظر نرسد. یعنی پس از ثبت اعتراض اولیه، اگر ممیز کل دفاعیات مودی را نپذیرد یا تعدیل مالیات انجام نشود، پرونده به هیئت بدوی منتقل میشود.
در مرحله ماده ۲۳۸، ممیز کل معمولاً فرصت قانونی مشخصی برای بررسی اعتراض دارد. پس از پایان این فرآیند، اگر اختلاف باقی بماند، پرونده به هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی ارجاع داده میشود.
بنابراین ماده ۲۴۴ را میتوان مرحله دوم دادرسی مالیاتی دانست؛ مرحلهای که بعد از اعتراض اولیه و بررسی ممیز کل آغاز میشود و نقش بسیار مهمی در تعیین تکلیف پرونده مالیاتی دارد.
ترکیب اعضای هیئت بدوی مالیاتی
یکی از بخشهای مهم این پادکست، توضیح درباره ترکیب اعضای هیئت بدوی بود. هیئتهای بدوی و تجدیدنظر مالیاتی معمولاً از سه عضو تشکیل میشوند که در پادکست از آنها با عنوان نماینده بند ۱، نماینده بند ۲ و نماینده بند ۳ یاد شد.
نماینده بند ۱، نماینده سازمان امور مالیاتی است. این عضو از طرف سازمان در هیئت حضور دارد و دیدگاه مالیاتی و قانونی سازمان را در فرآیند رسیدگی نمایندگی میکند.
نماینده بند ۲، معمولاً قاضی بازنشسته یا فردی آگاه به مسائل حقوقی و مالیاتی است. این عضو نقش مهمی در بررسی حقوقی پرونده و صدور رأی دارد.
نماینده بند ۳، نماینده مودی محسوب میشود؛ اما نکته مهم این است که مودی شخص مشخصی را مستقیماً انتخاب نمیکند، بلکه مرجع نمایندگی را انتخاب میکند. برای مثال، هنگام ثبت اعتراض، مودی میتواند انتخاب کند که نماینده بند ۳ از کدام مرجع باشد؛ مثل سازمان حسابرسی، جامعه حسابداران رسمی، اتاق اصناف یا سایر مراجع موجود در فهرست سامانه.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چون انتخاب مرجع نماینده بند ۳ در همان زمان ثبت اعتراض اولیه انجام میشود و بعدها در ترکیب هیئت اثرگذار خواهد بود.
انتخاب نماینده بند ۳ چگونه انجام میشود؟
در پادکست توضیح داده شد که انتخاب نماینده بند ۳ معمولاً در زمان ثبت اعتراض به ماده ۲۳۸ انجام میشود. اگر اعتراض بهصورت آنلاین و از طریق سامانه مالیاتی ثبت شود، در همان فرآیند ثبت اعتراض، بخشی برای انتخاب نماینده بند ۳ وجود دارد.
مودی در این بخش میتواند از میان مراجع موجود در سامانه، مرجع مورد نظر خود را انتخاب کند. البته همانطور که در پادکست تأکید شد، مودی شخص خاصی را انتخاب نمیکند؛ بلکه فقط مرجع نمایندگی را مشخص میکند.
اگر اعتراض بهصورت حضوری ثبت شود، مودی میتواند هنگام ثبت اعتراض کتبی اعلام کند که نماینده بند ۳ او از کدام مرجع باشد. سپس این انتخاب در فرآیند رسیدگی لحاظ میشود.
برای حسابداران و مشاوران مالیاتی، این نکته بسیار مهم است؛ چون گاهی مودیان بدون دقت، اعتراض را ثبت میکنند و به انتخاب نماینده بند ۳ توجهی ندارند. در حالی که این انتخاب میتواند در مرحله هیئت بدوی و حتی مراحل بعدی دادرسی مالیاتی اهمیت داشته باشد.
مدارک لازم برای هیئت بدوی مالیاتی
یکی دیگر از سوالات مهم این پادکست، تفاوت مدارک ارائهشده در ماده ۲۳۸ با مدارک لازم برای هیئت بدوی بود. در پاسخ توضیح داده شد که لایحه و مدارکی که در مرحله ماده ۲۳۸ ارائه شدهاند، معمولاً به هیئت بدوی نیز ارجاع داده میشوند.
اما این به معنای کافی بودن همان مدارک نیست. بهتر است مودی در جلسه هیئت بدوی، همان اسناد و مدارک را بهصورت کاملتر، منظمتر و قابل دفاعتر همراه داشته باشد. حتی اگر در مرحله ۲۳۸ مدارکی ناقص بوده یا توضیحات کافی ارائه نشده، در هیئت بدوی فرصت مناسبی برای تکمیل دفاع وجود دارد.
مدارک میتواند شامل لایحه دفاعیه، گزارش رسیدگی ممیز، اسناد هزینه، فاکتورها، قراردادها، گزارش انبار، دفاتر قانونی، اظهارنامه، گزارش ارزش افزوده، خروجی سامانه مودیان، صورتحسابهای بانکی و سایر مستندات مرتبط با پرونده باشد.
نکته مهم این است که مدارک باید دقیقاً به موضوع اعتراض مربوط باشند. ارائه مدارک پراکنده و نامرتبط نهتنها کمکی به دفاع نمیکند، بلکه ممکن است فرآیند رسیدگی را دشوارتر کند.
جلسه هیئت بدوی چگونه برگزار میشود؟
در جلسه هیئت بدوی، اعضای هیئت پرونده را بررسی میکنند و مودی یا نماینده او فرصت دارد توضیحات خود را ارائه دهد. معمولاً زمان جلسات محدود است؛ بنابراین دفاع باید مختصر، منظم و مستند باشد.
در این مرحله، هیئت میتواند چند تصمیم مختلف بگیرد. اگر مدارک و دفاعیات مودی روشن و کافی باشد، هیئت ممکن است همانجا رأی صادر کند. این رأی میتواند منجر به تعدیل مالیات، تأیید بخشی از اعتراض یا رد اعتراض شود.
اگر هیئت تشخیص دهد که پرونده نیاز به بررسی بیشتری دارد، میتواند آن را به کارشناس مجری قرار ارجاع دهد. این کارشناس، شخصی متفاوت از ممیز اولیه است و پرونده را با نگاه جدید بررسی میکند.
بنابراین حضور در جلسه هیئت بدوی باید با آمادگی کامل انجام شود. مودی باید بداند دقیقاً به چه مواردی اعتراض دارد، چه مدارکی برای اثبات ادعای خود دارد و چگونه باید دفاع خود را در زمان کوتاه و مؤثر ارائه کند.
سه حالت ممکن در هیئت بدوی
در پادکست توضیح داده شد که در هیئت بدوی معمولاً سه حالت ممکن است اتفاق بیفتد.
حالت اول این است که هیئت دفاعیات مودی را میپذیرد و مالیات تعدیل میشود. در این شرایط، رأی هیئت میتواند به نفع مودی صادر شود و مبلغ مالیات کاهش پیدا کند.
حالت دوم این است که هیئت دفاعیات مودی را نمیپذیرد و مبانی برگ تشخیص را صحیح میداند. در این حالت، رأی به تأیید برگ تشخیص یا مالیات مطالبهشده صادر میشود.
حالت سوم این است که هیئت تشخیص میدهد پرونده نیاز به بررسی بیشتر دارد. در این حالت، پرونده به کارشناس مجری قرار ارجاع میشود تا اسناد، مدارک، محاسبات و دفاعیات مودی دوباره بررسی شود.
این سه حالت نشان میدهد که هیئت بدوی صرفاً یک جلسه تشریفاتی نیست؛ بلکه میتواند اثر جدی بر نتیجه پرونده مالیاتی داشته باشد.
کارشناس مجری قرار چه نقشی دارد؟
یکی از بخشهای مهم پادکست، توضیح درباره نقش کارشناس مجری قرار بود. زمانی که هیئت بدوی احساس کند برای صدور رأی، نیاز به بررسی دقیقتر اسناد و مدارک وجود دارد، پرونده را به کارشناس مجری قرار ارجاع میدهد.
کارشناس مجری قرار با ممیز اولیه متفاوت است. یعنی اگر شخصی در مرحله رسیدگی اولیه ممیز پرونده بوده، در مرحله اجرای قرار معمولاً کارشناس دیگری پرونده را بررسی میکند. این موضوع باعث میشود پرونده از زاویه جدیدی مورد ارزیابی قرار گیرد.
کارشناس مجری قرار مدارک مودی را بررسی میکند، دفاعیات را میسنجد، محاسبات را کنترل میکند و در نهایت گزارش کارشناسی خود را تهیه میکند. او بهتنهایی برگ قطعی صادر نمیکند، بلکه گزارش خود را به هیئت بدوی ارائه میدهد.
بعد از ارائه گزارش کارشناسی، پرونده دوباره به هیئت بازمیگردد و هیئت بر اساس گزارش کارشناس و سایر مدارک، رأی صادر میکند.
آیا نظر کارشناس مجری قرار تعیینکننده است؟
در پادکست اشاره شد که در بسیاری از موارد، نظر کارشناس مجری قرار مبنای رأی هیئت قرار میگیرد. اگر کارشناس اعلام کند مدارک مودی قابل قبول است و مالیات باید تعدیل شود، معمولاً هیئت نیز بر همان اساس رأی تعدیل صادر میکند.
اگر کارشناس اعلام کند مالیات مطالبهشده درست است و مدارک مودی برای کاهش مالیات کافی نیست، احتمال تأیید برگ تشخیص بالا میرود.
البته تصمیم نهایی همچنان با هیئت است، اما گزارش کارشناس مجری قرار اثر بسیار مهمی بر رأی دارد. به همین دلیل، اگر پرونده به کارشناس ارجاع شد، مودی باید مدارک خود را دقیق، کامل و منظم ارائه کند و توضیحات لازم را بهدرستی منتقل نماید.
اعتراض به رأی هیئت بدوی
یکی از نکات مهم پایانی پادکست، مهلت اعتراض به رأی هیئت بدوی بود. اگر مودی پس از صدور رأی هیئت بدوی همچنان به نتیجه اعتراض داشته باشد، میتواند در مهلت قانونی نسبت به رأی صادره اعتراض کند.
طبق توضیحات پادکست، مودی از زمان صدور رأی هیئت بدوی، ۲۰ روز فرصت دارد اعتراض خود را به مرحله بعدی، یعنی هیئت تجدیدنظر مالیاتی یا ماده ۲۴۷ اعلام کند.
بنابراین رأی هیئت بدوی پایان قطعی مسیر دادرسی مالیاتی نیست. اگر مودی معتقد باشد رأی صادرشده منطبق با مدارک، قانون یا واقعیت پرونده نیست، میتواند در مهلت مقرر اعتراض کند و پرونده را به مرحله تجدیدنظر ببرد.
ارتباط هیئت بدوی با ماده ۲۱۶
در پادکست اشاره شد که علاوه بر اعتراض به هیئت تجدیدنظر، در برخی شرایط خاص امکان اعتراض از مسیر ماده ۲۱۶ نیز وجود دارد. البته ماده ۲۱۶ شرایط و موضوعات خاص خود را دارد و قرار شد در پادکستهای بعدی بهصورت جداگانه درباره آن صحبت شود.
نکته مهم این است که انتخاب مسیر درست اعتراض، به وضعیت پرونده، نوع رأی، مرحله دادرسی و موضوع اختلاف بستگی دارد. به همین دلیل، در پروندههای مالیاتی مهم، استفاده از مشاوره مالیاتی تخصصی میتواند از اشتباه در مسیر دادرسی جلوگیری کند.
تفاوت ماده ۲۳۸ و ماده ۲۴۴
برای جمعبندی بهتر، میتوان گفت ماده ۲۳۸ مرحله اول اعتراض است که در آن پرونده نزد ممیز کل بررسی میشود. این مرحله بیشتر درون اداره مالیاتی انجام میشود و هدف آن بررسی اولیه اعتراض، مدارک و امکان تعدیل مالیات است.
اما ماده ۲۴۴ مرحله رسمیتر و جدیتر دادرسی مالیاتی است که در هیئت حل اختلاف بدوی انجام میشود. در این مرحله، سه عضو هیئت پرونده را بررسی میکنند و رأی صادر میشود. اگر پرونده نیاز به بررسی تخصصیتر داشته باشد، به کارشناس مجری قرار ارجاع میشود.
بنابراین هرچه پرونده از ماده ۲۳۸ عبور کند و وارد هیئت بدوی شود، اهمیت تنظیم لایحه، نظم مدارک و دفاع حرفهای بیشتر میشود.
چرا حضور مشاور مالیاتی در هیئت بدوی اهمیت دارد؟
جلسه هیئت بدوی معمولاً زمان محدودی دارد و اعضای هیئت با پروندههای متعددی مواجه هستند. بنابراین دفاع باید دقیق، خلاصه و همراه با مدارک روشن باشد. اگر مودی نتواند موضوع اعتراض را درست توضیح دهد، حتی با وجود مدارک خوب، ممکن است نتیجه مطلوب حاصل نشود.
مشاور مالیاتی یا وکیل مالیاتی میتواند گزارش ممیز، لایحه مرحله ۲۳۸، مدارک پرونده و موارد قابل دفاع را بررسی کند و دفاع را برای جلسه هیئت بدوی آماده نماید.
در بسیاری از پروندهها، نحوه ارائه دفاع به اندازه خود مدارک اهمیت دارد. یعنی باید مشخص باشد کدام بخش از برگ تشخیص مورد اعتراض است، چرا اعتراض وارد است، چه مدارکی آن را اثبات میکند و درخواست مودی از هیئت چیست.
جمعبندی پادکست
در پادکست شماره ۸ حسابان، مرحله دوم دادرسی مالیاتی یعنی هیئت بدوی موضوع ماده ۲۴۴ بررسی شد. این مرحله زمانی آغاز میشود که مودی در مرحله ماده ۲۳۸ به نتیجه نرسد و پرونده به هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی ارجاع شود.
مهمترین نکات مطرحشده در این قسمت شامل نحوه ارجاع پرونده از ماده ۲۳۸ به ماده ۲۴۴، ترکیب سهنفره اعضای هیئت، انتخاب نماینده بند ۳، مدارک لازم برای هیئت بدوی، نحوه رسیدگی، امکان صدور رأی، ارجاع پرونده به کارشناس مجری قرار، اثر گزارش کارشناسی و مهلت ۲۰ روزه اعتراض به رأی هیئت بدوی بود.
هیئت بدوی یکی از حساسترین مراحل دادرسی مالیاتی است. در این مرحله، مودی باید با آمادگی کامل، لایحه دفاعیه منظم، مدارک مستند و دفاع روشن وارد جلسه شود. اگر دفاعیات قوی و مدارک کافی باشد، امکان تعدیل مالیات وجود دارد. اما اگر مدارک ناقص باشد یا دفاع بهدرستی ارائه نشود، ممکن است برگ تشخیص تأیید شود.
شرکت آگاه محاسبان شریف با تجربه تخصصی در حوزه حسابداری، مشاوره مالیاتی، دادرسی مالیاتی، اعتراض به برگ تشخیص، ماده ۲۳۸، هیئت بدوی ماده ۲۴۴، تنظیم لایحه دفاعیه و دفاع در هیئتهای حل اختلاف مالیاتی، آماده همراهی مودیان و کسبوکارها در مسیر رسیدگی مالیاتی است.
برای مطالعه مقالات تخصصی حسابداری و مالیاتی میتوانید به وبسایت رسمی حسابان به آدرس hesaban.net مراجعه کنید. همچنین برای دریافت مشاوره در زمینه اعتراض مالیاتی، هیئت بدوی، ماده ۲۴۴، تنظیم لایحه و دفاع مالیاتی با شماره 02144012405 در ارتباط باشید.
