در این قسمت از پادکست شرکت آگاه محاسبان شریف، محمد مهرجو و حسین اوتادی درباره یکی از موضوعات مهم و پرکاربرد در حوزه حسابداری و مالیات صحبت کردند: مالیات اشخاص حقوقی. اشخاص حقوقی شامل شرکتها و موسساتی هستند که دارای شخصیت مستقل قانونیاند و تکالیف مالیاتی آنها نسبت به اشخاص حقیقی تفاوتهای مهمی دارد.
بسیاری از حسابداران، مدیران مالی و صاحبان شرکتها باید بدانند که پرونده مالیاتی اشخاص حقوقی صرفاً محدود به ارسال اظهارنامه عملکرد نیست. شرکتها موظفاند دفاتر قانونی نگهداری کنند، اسناد درآمد و هزینه را بهدرستی ثبت کنند، اظهارنامه مالیاتی را در مهلت مقرر ارسال کنند، در صورت مشمولیت اظهارنامه ارزش افزوده ارائه دهند و در صورت استفاده از معافیتهای مالیاتی نیز همه تکالیف قانونی خود را انجام دهند.
نرخ مالیات اشخاص حقوقی چقدر است؟
یکی از مهمترین تفاوتهای اشخاص حقوقی با اشخاص حقیقی، نحوه محاسبه نرخ مالیات است. در اشخاص حقیقی، مالیات بهصورت پلکانی محاسبه میشود؛ اما در اشخاص حقوقی نرخ مالیات ثابت است.
طبق توضیحات مطرحشده در پادکست، اشخاص حقوقی از محل درآمد مشمول مالیات خود، مشمول نرخ ۲۵ درصد مالیات هستند. یعنی شرکتها باید یکچهارم درآمد مشمول مالیات خود را بهعنوان مالیات عملکرد پرداخت کنند.
به بیان ساده، اگر شرکتی پس از کسر هزینههای قابل قبول مالیاتی و محاسبه درآمد مشمول مالیات، به سود مشمول مالیات برسد، نرخ ۲۵ درصد روی آن اعمال میشود. این نرخ برخلاف اشخاص حقیقی، پلهای نیست و برای اشخاص حقوقی بهصورت ثابت محاسبه میشود.
تفاوت اشخاص حقوقی با اشخاص حقیقی در تکالیف مالیاتی
در پادکست به این نکته مهم اشاره شد که اشخاص حقوقی مانند اشخاص حقیقی گروهبندی مالیاتی ندارند. در اشخاص حقیقی، صاحبان مشاغل بر اساس میزان فروش یا درآمد در گروه اول، دوم یا سوم قرار میگیرند و سطح تکالیف آنها متفاوت است.
اما در مورد اشخاص حقوقی چنین گروهبندیای وجود ندارد. شرکتها با هر میزان درآمد، از یک ریال تا هر عددی، مشمول نگهداری دفاتر قانونی و انجام تکالیف مالیاتی هستند.
این یعنی یک شرکت، حتی اگر فعالیت محدود یا درآمد کمی داشته باشد، همچنان باید اظهارنامه عملکرد ارسال کند، دفاتر قانونی داشته باشد، ترازنامه و صورت سود و زیان تهیه کند و اسناد و مدارک مالی خود را به شکل قابل دفاع نگهداری کند.
به همین دلیل، مسئولیت حسابدار و مدیر مالی در اشخاص حقوقی معمولاً سنگینتر از پروندههای اشخاص حقیقی است. چون کوچکترین بینظمی در ثبت درآمد، هزینه، اسناد و مدارک میتواند در زمان رسیدگی مالیاتی برای شرکت دردسر ایجاد کند.
تکالیف اصلی اشخاص حقوقی
بر اساس مباحث مطرحشده در این قسمت، اشخاص حقوقی باید چند تکلیف اصلی را جدی بگیرند:
اول، ارسال اظهارنامه مالیات عملکرد در مهلت قانونی است. اظهارنامه عملکرد خلاصهای از فعالیت مالی شرکت در یک سال مالی است و شامل اطلاعاتی مانند درآمد، هزینه، سود، زیان، داراییها و بدهیها میشود.
دوم، نگهداری دفاتر قانونی است. دفاتر قانونی یکی از مهمترین اسناد شرکتها در زمان رسیدگی مالیاتی هستند. اگر دفاتر بهدرستی تنظیم و تحریر نشده باشند، ممکن است شرکت با مشکلاتی مانند رد دفاتر یا ایرادات مالیاتی مواجه شود.
سوم، تهیه و ارائه ترازنامه و صورت سود و زیان است. این گزارشها وضعیت مالی شرکت و عملکرد آن را نشان میدهند و برای رسیدگی مالیاتی اهمیت زیادی دارند.
چهارم، ثبت و ضبط صحیح درآمدها و هزینههاست. شرکت باید هزینههای خود را در سرفصلهای درست ثبت کند و مطمئن باشد که هزینهها شرایط لازم برای پذیرش مالیاتی را دارند.
هزینههای قابل قبول مالیاتی برای اشخاص حقوقی
یکی از نکات مهم در پروندههای اشخاص حقوقی، موضوع هزینههای قابل قبول مالیاتی است. در پادکست اشاره شد که شرکتها باید در ثبت هزینهها دقت زیادی داشته باشند؛ چون همه هزینهها از نظر مالیاتی قابل قبول نیستند.
هزینههایی که در اظهارنامه و دفاتر شرکت ثبت میشوند، باید با مواد قانونی مربوط به هزینههای قابل قبول، از جمله مواد ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم همخوانی داشته باشند. یعنی هزینه باید مرتبط با فعالیت شرکت، مستند، واقعی و دارای مدارک قابل دفاع باشد.
برای مثال، اگر شرکتی هزینهای را ثبت کند اما سند کافی، فاکتور معتبر، ارتباط با فعالیت اقتصادی یا پرداخت قابل اثبات نداشته باشد، ممکن است در رسیدگی مالیاتی مورد قبول قرار نگیرد. رد شدن هزینهها باعث افزایش درآمد مشمول مالیات و در نتیجه افزایش مالیات پرداختی شرکت میشود.
مهلت ارسال اظهارنامه عملکرد اشخاص حقوقی
در این پادکست درباره مهلت قانونی ارسال اظهارنامه عملکرد اشخاص حقوقی نیز توضیح داده شد. نکته مهم این است که مهلت ارسال اظهارنامه همیشه الزاماً پایان تیرماه نیست؛ بلکه به پایان سال مالی شرکت بستگی دارد.
طبق توضیحات مطرحشده، اشخاص حقوقی باید اظهارنامه عملکرد خود را حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالی ارسال کنند.
اگر سال مالی شرکت منتهی به ۲۹ اسفند باشد، مهلت ارسال اظهارنامه تا پایان تیرماه سال بعد خواهد بود. اما اگر شرکتی سال مالی متفاوتی داشته باشد، مثلاً سال مالی آن در ۳۱ خرداد تمام شود، مهلت ارسال اظهارنامه آن چهار ماه بعد، یعنی تا پایان مهرماه خواهد بود.
بنابراین حسابداران باید به تاریخ پایان سال مالی شرکت توجه کنند و صرفاً تصور نکنند که همه شرکتها باید اظهارنامه خود را در پایان تیرماه ارسال کنند.
اظهارنامه ارزش افزوده اشخاص حقوقی
در بخش دیگری از پادکست، درباره مالیات ارزش افزوده اشخاص حقوقی صحبت شد. اظهارنامه ارزش افزوده برخلاف اظهارنامه عملکرد، سالانه نیست و بهصورت دورهای و معمولاً فصلی ارسال میشود.
شرکتهایی که مشمول مالیات ارزش افزوده هستند، باید در پایان هر فصل، اظهارنامه ارزش افزوده خود را در مهلت قانونی تکمیل و ارسال کنند.
با توجه به ارتباط سامانه مودیان با ارزش افزوده، مهلت ارسال صورتحسابها نیز اهمیت زیادی دارد. در پادکست توضیح داده شد که به دلیل وجود مهلت ۱۲ روزه برای ارسال صورتحسابها در سامانه مودیان، زمانبندی ارسال اظهارنامه ارزش افزوده باید با دقت بیشتری مدیریت شود.
برای مثال، اگر فصل پاییز تمام شود، آخرین مهلت ارسال صورتحسابها به سامانه مودیان تا ۱۲ دیماه است. سپس مهلت مربوط به تکمیل و ارسال اظهارنامه ارزش افزوده با توجه به زمانبندیهای قانونی و اعلامی سازمان امور مالیاتی باید رعایت شود.
این موضوع نشان میدهد که حسابداران شرکتها باید هم سامانه مودیان و هم اظهارنامه ارزش افزوده را همزمان کنترل کنند تا مغایرتی بین فروش، خرید، صورتحسابهای الکترونیکی و اظهارنامه ارزش افزوده ایجاد نشود.
مشوق مالیاتی ماده ۱۰۵ برای اشخاص حقوقی
یکی از نکات کاربردی و مهم این پادکست، اشاره به مشوق مالیاتی موجود در ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم بود. طبق توضیحات ارائهشده، در این ماده قانونی برای اشخاص حقوقی نوعی مشوق در نظر گرفته شده است.
به این صورت که اگر درآمد مشمول مالیات شرکت نسبت به سال قبل افزایش داشته باشد، در شرایطی امکان کاهش نرخ مالیاتی وجود دارد. این کاهش میتواند از نرخ ۲۵ درصد شروع شده و در قالب ضوابط قانونی، بخشی از نرخ مالیات را کاهش دهد.
در پادکست اشاره شد که این مشوق میتواند تا سقف مشخصی باعث کاهش نرخ مالیاتی شرکت شود و برای برخی اشخاص حقوقی بسیار کمککننده باشد. البته محاسبه دقیق این مشوق نیاز به بررسی جدول و ضوابط قانونی دارد و بهتر است در یک پادکست یا محتوای جداگانه بهصورت کاملتر توضیح داده شود.
این نکته برای مدیران مالی اهمیت دارد، چون بسیاری از شرکتها فقط نرخ ۲۵ درصد را میشناسند و از ظرفیتهای قانونی کاهش نرخ مالیات بیخبرند.
معافیتهای مالیاتی اشخاص حقوقی
در ادامه پادکست، درباره معافیتهای مالیاتی اشخاص حقوقی نیز صحبت شد. بهطور کلی، معافیتها و مشوقهای مالیاتی اشخاص حقوقی نسبت به اشخاص حقیقی محدودتر است، اما همین موارد محدود نیز اگر درست استفاده شوند، میتوانند اثر مالی قابل توجهی داشته باشند.
یکی از موارد مطرحشده، معافیت مرتبط با ماده ۱۰۵ بود که نوعی مشوق برای افزایش درآمد مشمول مالیات محسوب میشود.
مورد دیگر، معافیتها و نرخ صفر مالیاتی موضوع ماده ۱۳۲ قانون مالیاتهای مستقیم بود که در برخی موارد شامل فعالیتهای تولیدی و واحدهای مستقر در شهرکهای صنعتی میشود. البته استفاده از این معافیتها شرایط خاصی دارد و شرکتها باید تکالیف قانونی خود را بهدرستی انجام دهند.
ماده ۱۳۲ و نرخ صفر مالیاتی
در پادکست به ماده ۱۳۲ قانون مالیاتهای مستقیم و موضوع واحدهای تولیدی یا صنعتی اشاره شد. بر اساس توضیحات مطرحشده، برخی شرکتها که در شهرکهای صنعتی و خارج از محدوده شهرها فعالیت میکنند، ممکن است با توجه به شرایط قانونی و فاصله از تهران یا کلانشهرها، مشمول نرخ صفر مالیاتی یا معافیتهای خاص شوند.
اما نکته بسیار مهم این است که نرخ صفر مالیاتی به معنای بینیازی از ارسال اظهارنامه، نگهداری دفاتر یا ارائه مدارک نیست.
شرکتهایی که میخواهند از معافیت یا نرخ صفر استفاده کنند، همچنان باید اظهارنامه مالیاتی را در مهلت مقرر ارسال کنند، دفاتر قانونی داشته باشند، اسناد و مدارک خود را ارائه دهند و رسیدگی مالیاتی آنها انجام شود.
اگر شرکت تکالیف قانونی خود را انجام ندهد، ممکن است امکان استفاده از معافیت یا نرخ صفر را از دست بدهد.
تفاوت معافیت مالیاتی با عدم مشمولیت
یکی از مهمترین نکات آموزشی این قسمت، تفاوت بین معافیت مالیاتی و عدم مشمولیت بود. این دو مفهوم در عمل گاهی با هم اشتباه گرفته میشوند.
معافیت یعنی مودی اساساً مشمول قانون و تکالیف مربوطه هست، اما در صورت انجام صحیح تکالیف و داشتن شرایط قانونی، از پرداخت مالیات معاف میشود یا مالیات او با نرخ صفر محاسبه میگردد.
اما عدم مشمولیت یعنی شخص یا فعالیت اصلاً مشمول آن تکلیف قانونی نیست.
در پادکست برای توضیح این موضوع از مثال سربازی استفاده شد. آقایان مشمول خدمت سربازی هستند، اما ممکن است معاف شوند. برای گرفتن معافیت باید مراحل قانونی را طی کنند. اما خانمها اساساً مشمول خدمت سربازی نیستند و نیازی به طی مراحل معافیت ندارند.
در مالیات هم همین منطق وجود دارد. شرکتی که مشمول مالیات است، برای استفاده از معافیت باید اظهارنامه ارسال کند، دفاتر قانونی داشته باشد، اسناد و مدارک ارائه دهد و تکالیف قانونی را انجام دهد. اگر این تکالیف انجام نشود، معافیت قابل استفاده نخواهد بود.
کتمان درآمد و از بین رفتن معافیت
یکی دیگر از نکات مهم پادکست این بود که حتی اگر شرکتی مشمول معافیت یا نرخ صفر مالیاتی باشد، در صورت وجود کتمان درآمد ممکن است بخش کتمانشده از معافیت برخوردار نشود.
یعنی اگر شرکت بخشی از درآمد خود را در دفاتر، اظهارنامه یا سامانههای مالیاتی اعلام نکند و این موضوع در رسیدگی مشخص شود، آن بخش از درآمد نمیتواند از معافیت استفاده کند و مشمول مالیات خواهد شد.
بنابراین شرکتها نباید تصور کنند چون در شهرک صنعتی هستند یا مشمول ماده ۱۳۲ میشوند، دیگر نیازی به دقت در حسابداری، ثبت درآمد، اسناد فروش، سامانه مودیان یا اظهارنامه ندارند. معافیت زمانی قابل استفاده است که همه تکالیف قانونی بهدرستی انجام شده باشد.
اهمیت حسابداری دقیق در اشخاص حقوقی
در نهایت، این پادکست تأکید میکند که اشخاص حقوقی باید نسبت به حسابداری و مالیات خود بسیار دقیق باشند. شرکتها برخلاف برخی اشخاص حقیقی، سطح تکالیف گستردهتری دارند و بیتوجهی به دفاتر، اظهارنامه، ارزش افزوده، سامانه مودیان، ثبت هزینهها و درآمدها میتواند باعث جرایم و اختلافات مالیاتی شود.
حسابدار شرکت باید بداند نرخ مالیات اشخاص حقوقی چگونه محاسبه میشود، اظهارنامه عملکرد چه زمانی ارسال میشود، مهلت ارزش افزوده چگونه است، کدام هزینهها قابل قبول هستند، چه معافیتهایی قابل استفاده است و برای استفاده از نرخ صفر چه شرایطی باید رعایت شود.
جمعبندی پادکست
در این قسمت از پادکست حسابان، موضوع مالیات اشخاص حقوقی بهصورت کاربردی بررسی شد. مهمترین نکات مطرحشده شامل نرخ ثابت ۲۵ درصد مالیات اشخاص حقوقی، نبود گروهبندی مانند اشخاص حقیقی، الزام به نگهداری دفاتر قانونی، ارسال اظهارنامه عملکرد، تهیه ترازنامه و صورت سود و زیان، رعایت مهلت چهار ماه پس از پایان سال مالی، ارسال اظهارنامه ارزش افزوده، مشوق ماده ۱۰۵، معافیت ماده ۱۳۲، نرخ صفر مالیاتی و تفاوت معافیت با عدم مشمولیت بود.
پیام اصلی این پادکست این است که اشخاص حقوقی حتی با درآمد کم نیز باید تکالیف مالیاتی خود را جدی بگیرند. معافیت مالیاتی به معنای حذف تکالیف نیست؛ بلکه شرکت ابتدا باید وظایف قانونی خود را انجام دهد و سپس در صورت داشتن شرایط، از معافیت یا نرخ صفر استفاده کند.
شرکت آگاه محاسبان شریف با تجربه تخصصی در حوزه حسابداری، مشاوره مالیاتی، مالیات اشخاص حقوقی، اظهارنامه عملکرد، مالیات ارزش افزوده، سامانه مودیان، دفاتر قانونی و دادرسی مالیاتی، آماده همراهی شرکتها و مدیران مالی برای کاهش ریسکهای مالیاتی و انجام صحیح تکالیف قانونی است.
برای مطالعه مقالات تخصصی حسابداری و مالیاتی میتوانید به وبسایت رسمی حسابان به آدرس hesaban.net مراجعه کنید. همچنین برای دریافت مشاوره در زمینه مالیات اشخاص حقوقی، اظهارنامه، ارزش افزوده، دفاتر قانونی و معافیتهای مالیاتی با شماره 02144012405 در ارتباط باشید.
