در دومین قسمت از پادکست شرکت آگاه محاسبان شریف، محمد مهرجو و حسین اوتادی به یکی از مهمترین موضوعات روز حسابداری و مالیاتی یعنی سامانه مودیان پرداختند. سامانه مودیان طی سالهای اخیر به یکی از اصلیترین دغدغههای حسابداران، مشاوران مالیاتی، مدیران مالی و صاحبان کسبوکار تبدیل شده است؛ چرا که بخش مهمی از فرآیند صدور صورتحساب، گزارش فروش، اعتبار مالیات ارزش افزوده و شفافیت مالیاتی از طریق این سامانه انجام میشود.
سامانه مودیان از ابتدای سال ۱۴۰۲ به شکل جدیتری وارد فضای مالیاتی کشور شد و با وجود اینکه اجرای کامل آن در چند مرحله به تعویق افتاد، در نهایت کسبوکارها، شرکتها و فعالان اقتصادی مشمول، مکلف شدند صورتحسابهای فروش خود را در این سامانه ثبت و ارسال کنند. هدف اصلی این سامانه، شفافسازی معاملات، کنترل بهتر فروش، جلوگیری از کتمان درآمد، نظمبخشی به اعتبار مالیات ارزش افزوده و کاهش اختلافات مالیاتی بین مودیان و سازمان امور مالیاتی است.
سامانه مودیان چیست و چرا برای حسابداران مهم است؟
سامانه مودیان بستری است که فروشندگان از طریق آن باید صورتحسابهای الکترونیکی خود را صادر و ارسال کنند. پس از ارسال صورتحساب توسط فروشنده، اطلاعات در کارپوشه خریدار قرار میگیرد و خریدار باید نسبت به آن واکنش نشان دهد. این واکنش میتواند تایید یا رد صورتحساب باشد.
یکی از نکات مهم مطرحشده در پادکست این است که خریدار از زمان درج صورتحساب در کارپوشه، معمولاً ۳۰ روز فرصت دارد تا نسبت به آن واکنش نشان دهد. اگر در این مدت هیچ اقدامی انجام ندهد، سیستم بهصورت خودکار صورتحساب را تایید نهایی میکند. البته در بهروزرسانیهای جدید سامانه، این امکان اضافه شده که مودی بتواند تنظیمات کارپوشه خود را بهگونهای انجام دهد که اگر صورتحسابی در مهلت مشخص توسط کاربر تایید نشد، بهصورت خودکار رد شود و تایید سیستمی اتفاق نیفتد.
این موضوع برای حسابداران اهمیت زیادی دارد، چون بیتوجهی به کارپوشه مالیاتی میتواند باعث تایید صورتحسابهایی شود که شاید از نظر خریدار صحیح نباشند. بنابراین یکی از وظایف مهم حسابداران در دورههای مالیاتی، بررسی مستمر کارپوشه سامانه مودیان و کنترل صورتحسابهای خرید و فروش است.
وظایف فروشنده و خریدار در سامانه مودیان
در این پادکست تأکید شد که سامانه مودیان فقط مربوط به فروشنده نیست. هم فروشنده و هم خریدار در این سامانه تکالیف مشخصی دارند.
فروشنده وظیفه دارد صورتحساب فروش خود را بهدرستی در سامانه ارسال کند. اطلاعات صورتحساب باید با واقعیت معامله، مبلغ فروش، مشخصات خریدار، نوع فروش، وضعیت نقدی یا نسیه بودن معامله و سایر اطلاعات مالی تطابق داشته باشد.
از طرف دیگر، خریدار باید صورتحسابهای درجشده در کارپوشه خود را بررسی کند. اگر صورتحساب صحیح باشد، آن را تایید میکند و اگر اطلاعات آن اشتباه باشد یا معاملهای انجام نشده باشد، باید نسبت به آن واکنش مناسب نشان دهد. عدم بررسی صورتحسابها میتواند باعث ایجاد مغایرت، اختلاف مالیاتی یا از دست رفتن اعتبار مالیات ارزش افزوده شود.
اعتبار مالیات ارزش افزوده در سامانه مودیان
یکی از مهمترین بخشهای پادکست، توضیح درباره اعتبار مالیات ارزش افزوده در سامانه مودیان بود. بر اساس توضیحات ارائهشده، صورتحسابهایی که در سامانه مودیان بارگذاری میشوند، از نظر اعتبار ارزش افزوده میتوانند در دو حالت قرار بگیرند: «عدم عدول» یا «عدول».
اگر یک صورتحساب در وضعیت عدم عدول باشد، برای خریدار دارای اعتبار مالیات ارزش افزوده است. یعنی خریدار میتواند اعتبار ارزش افزوده آن خرید را در محاسبات مالیاتی خود لحاظ کند. اما اگر صورتحساب در وضعیت عدول قرار بگیرد، به این معناست که اعتبار ارزش افزودهای برای خریدار ایجاد نمیشود.
نکته مهم اینجاست که از سمت فروشنده، چه صورتحساب دارای اعتبار برای خریدار باشد و چه نباشد، سازمان امور مالیاتی ارزش افزوده فروش را از فروشنده مطالبه میکند. بنابراین ارسال صحیح صورتحساب، کنترل وضعیت آن و تطبیق اطلاعات خرید و فروش با اظهارنامه ارزش افزوده اهمیت زیادی دارد.
تفاوت صورتحساب نوع اول و نوع دوم
در ادامه پادکست، به موضوع صورتحساب نوع اول و صورتحساب نوع دوم در سامانه مودیان اشاره شد. این بخش یکی از قسمتهای کاربردی پادکست برای حسابداران و صاحبان کسبوکار بود.
در صورتحساب نوع اول، اطلاعات خریدار بهصورت کامل ثبت میشود. اگر خریدار شخص حقوقی باشد، شناسه ملی و کد اقتصادی او باید در صورتحساب درج شود. اگر خریدار شخص حقیقی باشد، اطلاعاتی مانند کد ملی، آدرس و کد پستی مورد نیاز است. در این حالت، اگر صورتحساب بهدرستی ارسال و تایید شود، اعتبار مالیات ارزش افزوده برای خریدار قابل شناسایی خواهد بود.
اما در صورتحساب نوع دوم، شرایط متفاوت است. در مواردی که فروشنده اطلاعات کامل خریدار را در اختیار ندارد، میتواند صورتحساب نوع دوم صادر کند. این موضوع نسبت به گزارش معاملات فصلی یا ماده ۱۶۹ یک مزیت مهم محسوب میشود، زیرا در گذشته اگر اطلاعات خریدار ناقص بود، ثبت گزارش فروش با چالشهایی همراه میشد. اما در سامانه مودیان، فروشنده میتواند بدون داشتن اطلاعات کامل خریدار، صورتحساب نوع دوم صادر کند و از کتمان درآمد جلوگیری شود.
این امکان باعث شده تکلیف فروشنده در بسیاری از معاملات روشنتر شود و اگر خریدار اطلاعات خود را ارائه نداد، فروشنده همچنان بتواند فروش خود را در سامانه ثبت کند.
گزارشگیری از سامانه مودیان
یکی دیگر از بخشهای مهم پادکست، نحوه گزارشگیری از سامانه مودیان بود. در این قسمت توضیح داده شد که سامانه مودیان امکان دریافت گزارشهای خرید و فروش را در قالب فایل اکسل فراهم میکند.
در روش اول، مودی میتواند وارد کارپوشه شود و از بخش خرید داخلی، فروش داخلی، خرید وارداتی یا فروش صادراتی، دوره مورد نظر را انتخاب کند و خروجی اکسل بگیرد. این گزارش به حسابداران کمک میکند تا اطلاعات صورتحسابهای ثبتشده در سامانه را مشاهده و بررسی کنند.
روش دوم گزارشگیری، استفاده از فایلهای خروجی کاربردیتر سامانه است. این نوع خروجی برای حسابداران اهمیت بیشتری دارد، چون امکان مقایسه دقیقتر اطلاعات سامانه مودیان با نرمافزار مالی شرکت را فراهم میکند. بهعنوان مثال، اگر صورتحسابی در دوره قبل صادر شده و در دوره بعد ابطال شود، در فایل خروجی مشخص میشود که این ابطال مربوط به صورتحساب دوره گذشته است، نه دوره جاری. این موضوع در کنترل مغایرتها و تطبیق گزارشها بسیار مهم است.
بنابراین یکی از وظایف مهم حسابداران، دریافت منظم خروجیهای سامانه مودیان و مقایسه آن با نرمافزار حسابداری شرکت است. این کار از ایجاد اختلاف در اظهارنامه، ارزش افزوده و رسیدگی مالیاتی جلوگیری میکند.
نقدی و نسیه بودن صورتحسابها در سامانه مودیان
از دیگر نکات مهم مطرحشده در این پادکست، بحث نقدی یا نسیه بودن صورتحسابها بود. سامانه مودیان این امکان را فراهم کرده که فروشنده وضعیت پرداخت معامله را مشخص کند. اگر فروش بهصورت نسیه ثبت شود، موضوع شناسایی ارزش افزوده و ایجاد اعتبار برای خریدار به وضعیت پرداخت و تایید آن وابسته میشود.
در این حالت، تا زمانی که پرداخت از سوی خریدار تایید نشود و فروشنده نیز آن را تأیید نکند، اعتبار ارزش افزوده برای خریدار و بدهی ارزش افزوده برای فروشنده به شکل قطعی در همان دوره شناسایی نمیشود. این موضوع میتواند به شفافیت مالی کمک کند، چون در گذشته ممکن بود فروشنده در یک دوره فروش و ارزش افزوده را اعلام کند، در حالی که هنوز مبلغ فروش یا ارزش افزوده را از خریدار دریافت نکرده بود.
این قابلیت باعث شده ارتباط بین پرداخت، فروش، اعتبار خریدار و بدهی فروشنده دقیقتر و شفافتر شود. البته اجرای درست این بخش نیازمند دقت حسابداران و کنترل کامل وضعیت پرداختها در سامانه مودیان است.
جرایم عدم ارسال صورتحساب در سامانه مودیان
در بخش دیگری از پادکست، به جرایم سامانه مودیان اشاره شد. اگرچه برخی جرایم در دورههای مختلف مشمول تعویق یا بخشودگی شدهاند، اما اصل قانون جرایم سنگینی را برای عدم ارسال صورتحساب پیشبینی کرده است.
یکی از نکات مهم مطرحشده این بود که در صورت عدم ارسال صورتحساب فروش در سامانه مودیان، جریمه میتواند معادل ۱۰ درصد مبلغ فروش باشد. این عدد برای کسبوکارها بسیار سنگین است. برای مثال، اگر یک صورتحساب فروش ۱۰ میلیارد تومانی در سامانه مودیان ارسال نشود، جریمه آن میتواند به یک میلیارد تومان برسد.
حتی اگر بخشی از این جریمه قابل بخشودگی باشد، باز هم مبلغ باقیمانده میتواند فشار مالی بزرگی به کسبوکار وارد کند. بنابراین بیتوجهی به ارسال صورتحسابها، کنترل کارپوشه و رعایت تکالیف سامانه مودیان میتواند تبعات مالی جدی داشته باشد.
حذف تدریجی معاملات فصلی و اهمیت سامانه مودیان
در انتهای پادکست، به موضوع ارتباط سامانه مودیان با گزارش معاملات فصلی یا ماده ۱۶۹ اشاره شد. طبق توضیحات ارائهشده، از تاریخهای جدید اعلامشده، نقش گزارش معاملات فصلی به شکل گذشته کاهش پیدا کرده و اعتبار مالیات ارزش افزوده بیش از گذشته به ثبت صورتحساب در سامانه مودیان وابسته شده است.
نکته مهم این است که این موضوع بیشتر مربوط به اعتبار مالیات ارزش افزوده است، نه پذیرش همه هزینهها. یعنی اگر صورتحسابی در سامانه مودیان ثبت نشده باشد، ممکن است اعتبار ارزش افزوده آن برای خریدار قابل قبول نباشد؛ اما این به معنای رد شدن همه هزینهها نیست. هزینهها همچنان در صورت رعایت شرایط قانونی، مستند بودن، ارتباط با فعالیت شرکت و انطباق با مقررات مواد ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم، میتوانند قابل پذیرش باشند.
برای مثال، برخی هزینههای جاری شرکتها مانند هزینههای پذیرایی، خریدهای خرد، آبدارخانه یا هزینههایی که فروشنده امکان ارسال صورتحساب در سامانه مودیان را ندارد، ممکن است همچنان طبق ضوابط هزینههای قابل قبول مالیاتی بررسی شوند. بنابراین حسابداران باید تفاوت بین «اعتبار ارزش افزوده» و «هزینه قابل قبول مالیاتی» را بهخوبی بشناسند.
جمعبندی پادکست
سامانه مودیان یکی از مهمترین ابزارهای جدید سازمان امور مالیاتی برای شفافسازی معاملات، کنترل صورتحسابهای الکترونیکی، مدیریت اعتبار مالیات ارزش افزوده و کاهش کتمان درآمد است. هرچند اجرای این سامانه برای بسیاری از حسابداران و شرکتها چالشهایی ایجاد کرده، اما در صورت استفاده درست، میتواند به کاهش مغایرتهای مالیاتی و نظم بهتر گزارشهای مالی کمک کند.
مهمترین نکاتی که در این قسمت از پادکست حسابان مطرح شد شامل وظایف فروشنده و خریدار، مهلت واکنش به صورتحسابها، تفاوت صورتحساب نوع اول و دوم، اعتبار ارزش افزوده، گزارشگیری از سامانه، وضعیت صورتحسابهای نقدی و نسیه، جرایم عدم ارسال صورتحساب و ارتباط سامانه مودیان با معاملات فصلی بود.
برای کسبوکارها، شرکتها و حسابداران، مهمترین توصیه این است که سامانه مودیان را بهعنوان یک کار جانبی نگاه نکنند. این سامانه باید به بخشی از فرآیند روزمره حسابداری، فروش، خرید، ارزش افزوده و گزارشگیری مالی تبدیل شود. بررسی منظم کارپوشه، دریافت خروجیهای سامانه، تطبیق با نرمافزار مالی، کنترل صورتحسابهای خرید و فروش و دریافت مشاوره مالیاتی تخصصی میتواند از ایجاد جرایم، مغایرت و اختلافات مالیاتی جلوگیری کند.
شرکت آگاه محاسبان شریف با تجربه تخصصی در حوزه حسابداری، مشاوره مالیاتی، سامانه مودیان، اظهارنامه مالیاتی و دادرسی مالیاتی، میتواند به کسبوکارها کمک کند تا تکالیف مالیاتی خود را دقیقتر، منظمتر و با ریسک کمتر انجام دهند.
برای مطالعه مقالات تخصصی حسابداری و مالیاتی میتوانید به وبسایت رسمی حسابان به آدرس hesaban.net مراجعه کنید. همچنین برای دریافت مشاوره در زمینه سامانه مودیان، مالیات ارزش افزوده، اظهارنامه و امور حسابداری شرکتها، با شماره 02144012405 در ارتباط باشید.
