در این قسمت از پادکست شرکت آگاه محاسبان شریف، حسین اوتادی و محمد مهرجو درباره یکی از موضوعات بسیار مهم برای حسابداران، مدیران مالی و صاحبان کسبوکار صحبت کردند: ممیز مالیاتی در زمان رسیدگی روی چه مواردی حساس است و چه آیتمهایی را بررسی میکند؟
رسیدگی مالیاتی یکی از حساسترین مراحل برای هر کسبوکار است. بسیاری از مودیان زمانی دچار چالش میشوند که بدون آمادگی، دفاتر، اظهارنامه، مدارک هزینهها، گزارشهای فروش و اطلاعات سامانههای مالیاتی را در اختیار ممیز قرار میدهند؛ اما نمیدانند ممیز دقیقاً از چه مسیری پرونده را بررسی میکند.
در این پادکست توضیح داده شد که ممیز مالیاتی معمولاً به دنبال بررسی عواملی است که روی سود مشمول مالیات اثر دارند. یعنی مواردی که باعث کاهش سود شدهاند، مثل هزینهها، بهای تمامشده، خریدها، استهلاک و سایر اقلام کاهنده سود، با دقت بیشتری بررسی میشوند. از طرف دیگر، فروشها، درآمدها، حسابهای بانکی و اطلاعات ثبتشده در سامانههای مالیاتی نیز کنترل میشوند تا مغایرت یا کتمان درآمد احتمالی مشخص شود.
هدف ممیز مالیاتی در رسیدگی چیست؟
در زمان رسیدگی مالیاتی، ممیز به دنبال این است که درآمد مشمول مالیات مودی را بر اساس اسناد، دفاتر، اظهارنامه و اطلاعات موجود در سامانههای مالیاتی بررسی کند. به زبان ساده، ممیز میخواهد ببیند سودی که شرکت یا مودی اعلام کرده، با واقعیت فعالیت، مدارک، سامانهها و قوانین مالیاتی همخوانی دارد یا خیر.
یکی از نکاتی که در پادکست مطرح شد این بود که بین مودی و ممیز، همیشه نوعی اختلاف بر سر افزایش یا کاهش سود وجود دارد. مودی تلاش میکند هزینههای واقعی کسبوکار خود را اثبات کند تا مالیات اضافه پرداخت نکند. در مقابل، ممیز بررسی میکند آیا هزینهها واقعاً قابل قبول هستند یا باید بخشی از آنها به سود اضافه شود.
البته هدف قانونی رسیدگی این نیست که صرفاً سود شرکت بالاتر نشان داده شود؛ بلکه ممیز بررسی میکند اگر هزینهای غیرقابل قبول، غیرمستند، غیرمرتبط یا خارج از عرف ثبت شده، آن را از هزینهها حذف کند. حذف هزینه باعث افزایش سود مشمول مالیات و در نتیجه افزایش مالیات میشود.
بررسی فروش در اظهارنامه و سامانههای مالیاتی
یکی از اولین مواردی که ممیز در زمان رسیدگی بررسی میکند، فروش اظهارشده توسط مودی است. فروش اعلامشده در اظهارنامه عملکرد باید با اطلاعات سایر سامانهها هماهنگ باشد.
ممیز معمولاً فروش ثبتشده در اظهارنامه را با اطلاعات سامانههای دیگر مثل سامانه مودیان، اظهارنامه ارزش افزوده و گزارشهای موضوع ماده ۱۶۹ مقایسه میکند. اگر بین این سامانهها مغایرت وجود داشته باشد، احتمال طرح موضوع کتمان درآمد یا فروش اعلامنشده افزایش پیدا میکند.
برای مثال، اگر مودی در اظهارنامه عملکرد یک عدد فروش اعلام کرده باشد، اما در ارزش افزوده عدد دیگری ثبت شده باشد و در گزارشهای فصلی ماده ۱۶۹ نیز عدد متفاوتی وجود داشته باشد، این اختلاف برای ممیز حساسیت ایجاد میکند.
بنابراین یکی از مهمترین اقدامات قبل از رسیدگی مالیاتی، تطبیق فروش بین اظهارنامه عملکرد، سامانه مودیان، ارزش افزوده و گزارشهای فصلی است. هر مغایرتی باید قبل از رسیدگی شناسایی، بررسی و مستند شود.
بررسی فاکتورهای فروش و نرخ فروش
در پادکست اشاره شد که ممیزها در برخی پروندهها به فاکتورهای فروش نیز با دقت وارد میشوند. یکی از مواردی که ممکن است بررسی شود، مبلغ واحد فروش یا همان نرخ فروش کالا و خدمات است.
ممیز ممکن است نرخ فروش ثبتشده در فاکتورهای شرکت را با ارزش منصفانه بازار یا نرخهای رایج مقایسه کند. اگر فروش شرکت با نرخهایی غیرعادی، پایینتر از عرف یا غیرقابل توضیح انجام شده باشد، ممکن است نسبت به آن ایراد بگیرد.
این موضوع مخصوصاً در شرکتهایی که کالا، خدمات یا محصول مشخصی میفروشند اهمیت دارد. اگر نرخ فروش نوسان دارد یا تخفیفهایی اعمال شده، بهتر است مدارک، قراردادها، شرایط فروش، فاکتورهای رسمی و دلایل تجاری آن مشخص و قابل دفاع باشد.
بررسی خریدها و گزارشهای طرف مقابل
یکی دیگر از موارد مهم در رسیدگی مالیاتی، بررسی خریدهاست. ممیز ممکن است خریدهای اعلامشده توسط مودی را با گزارشهایی که طرف مقابل برای او ثبت کرده مقایسه کند.
برای مثال، ممکن است یک فروشنده در گزارشهای خود اعلام کرده باشد که به شرکت شما فروش داشته است، اما شما آن خرید را در دفاتر یا گزارشهای خود ثبت نکرده باشید. این موضوع میتواند برای ممیز سوال ایجاد کند.
از طرف دیگر، ممکن است شما خریدی را ثبت کرده باشید اما مدارک آن کامل نباشد یا پرداخت آن از مسیر قابل دفاع انجام نشده باشد. در چنین شرایطی، خرید یا اعتبار مالیاتی مربوط به آن ممکن است مورد ایراد قرار بگیرد.
بنابراین کنترل خریدها، تطبیق با گزارشهای طرف مقابل، بررسی فاکتورها، پرداختها و مدارک پشتیبان، یکی از اقدامات مهم قبل از رسیدگی مالیاتی است.
بررسی حسابهای بانکی و ورودیهای حساب تجاری
در این قسمت از پادکست به اهمیت بررسی حسابهای بانکی نیز اشاره شد. ممیز مالیاتی معمولاً ورودیهای حسابهای تجاری و بانکی را بررسی میکند تا مطمئن شود درآمدها، فروشها و واریزیها با اظهارنامه و دفاتر شرکت هماهنگ هستند.
اگر مبالغی به حسابهای تجاری واریز شده باشد اما در دفاتر یا اظهارنامه ثبت نشده باشد، ممکن است بهعنوان درآمد یا فروش کتمانشده مورد بررسی قرار گیرد. البته همه واریزیهای بانکی الزاماً درآمد نیستند، اما مودی باید برای آنها توضیح و مستندات کافی داشته باشد.
برای مثال، واریزی ممکن است بابت تسویه بدهی، برگشت وجه، دریافت وام، انتقال بین حسابها یا سایر موارد غیر درآمدی باشد. اما اگر مستندات کافی وجود نداشته باشد، دفاع از این موارد در رسیدگی سخت میشود.
حساسیت ممیز روی هزینهها
یکی از مهمترین بخشهای رسیدگی مالیاتی، بررسی هزینههاست. در پادکست توضیح داده شد که ممیزها معمولاً روی هزینهها حساسیت زیادی دارند؛ چون هزینهها باعث کاهش سود و در نتیجه کاهش مالیات میشوند.
ممیز بررسی میکند آیا هزینههای ثبتشده، قابل قبول مالیاتی هستند یا خیر. هزینه باید واقعی، مستند، مرتبط با فعالیت شرکت و مطابق مقررات مالیاتی باشد. اگر هزینهای شخصی، غیرمرتبط، بدون فاکتور، بدون پرداخت قابل اثبات یا خارج از چارچوب ماده ۱۴۷ قانون مالیاتهای مستقیم باشد، ممکن است رد شود.
در پادکست مثالهایی از هزینههایی مطرح شد که گاهی به اشتباه در دفاتر شرکت ثبت میشوند؛ مثل هزینههای شخصی مدیرعامل یا هزینههایی که ارتباطی با فعالیت شرکت ندارند. حتی اگر مبلغ این هزینهها کوچک باشد، در صورت بررسی ممیز میتواند رد شود.
هزینههای غیرقابل قبول مالیاتی
یکی از مواردی که ممیز در زمان رسیدگی بررسی میکند، شناسایی هزینههای غیرقابل قبول مالیاتی است. هزینههایی که با فعالیت شرکت ارتباط ندارند، مستند نیستند یا در قانون بهعنوان هزینه قابل قبول شناخته نمیشوند، میتوانند از سوی ممیز رد شوند.
برای مثال، هزینههایی مانند جرایم و دیرکردها ممکن است در بسیاری از موارد جزو هزینههای قابل قبول مالیاتی محسوب نشوند و در رسیدگی مورد ایراد قرار بگیرند.
همچنین اگر هزینهای در دفاتر ثبت شده باشد اما فاکتور معتبر، قرارداد، رسید پرداخت یا مدرک کافی نداشته باشد، حتی اگر واقعاً پرداخت شده باشد، اثبات آن برای مودی دشوار میشود.
بنابراین ثبت هزینه بهتنهایی کافی نیست. هر هزینه باید مدرک معتبر، ارتباط با فعالیت و مسیر پرداخت قابل دفاع داشته باشد.
بررسی بهای تمامشده در شرکتهای تولیدی
در شرکتهای تولیدی، یکی از مهمترین مواردی که ممیز بررسی میکند، بهای تمامشده است. بهای تمامشده یکی از عوامل اصلی کاهش سود است و شامل مواد اولیه، دستمزد مستقیم، سربار تولید، ضایعات، استهلاک ماشینآلات و سایر هزینههای مرتبط با تولید میشود.
در پادکست توضیح داده شد که ممیز در شرکتهای تولیدی بررسی میکند آیا المانهای ورودی برای تولید محصول قابل قبول هستند یا خیر. یعنی آیا مواد مصرفی، دستمزدها، هزینههای تولید و سایر اجزای بهای تمامشده با مقدار تولید و فروش هماهنگی دارند یا نه.
اگر بهای تمامشده به شکل غیرمنطقی بالا باشد، یا مدارک مصرف مواد و تولید کامل نباشد، ممکن است ممیز به آن ایراد بگیرد. بنابراین شرکتهای تولیدی باید گزارشهای انبار، فرمول تولید، حوالههای مصرف مواد، لیست حقوق تولید، سربار و اسناد مرتبط را دقیق نگهداری کنند.
اهمیت پرداخت هزینهها از حساب رسمی شرکت
یکی از نکات کاربردی این پادکست، اهمیت مبدا پرداخت هزینهها بود. در بسیاری از شرکتهای کوچک، بعضی هزینهها با کارت شخصی مدیرعامل یا حسابهای غیررسمی پرداخت میشود. این موضوع در زمان رسیدگی میتواند مشکل ایجاد کند.
اگر هزینهای مربوط به شرکت است، بهتر است پرداخت آن از حساب بانکی حقوقی شرکت انجام شود. اگر هم کارت مشخصی برای هزینههای شرکت استفاده میشود، تأمین آن باید از حساب شرکت باشد و اسناد آن بهدرستی نگهداری شود.
وقتی هزینه از حساب شخصی پرداخت میشود، اثبات ارتباط آن با فعالیت شرکت سختتر میشود. ممیز ممکن است سوال کند چرا هزینه شرکت از حساب شخصی پرداخت شده و آیا این هزینه واقعاً مربوط به فعالیت شرکت است یا خیر.
بنابراین برای دفاع بهتر در رسیدگی مالیاتی، مسیر پرداخت هزینهها باید شفاف، مستند و قابل ردیابی باشد.
ضرورت نگهداری اسناد و مدارک هزینهها
در پادکست تأکید شد که اگر هزینهای انجام میشود، باید اسناد و مدارک آن هم نگهداری شود. این مدارک میتواند شامل فاکتور، قرارداد، رسید پرداخت، سند بانکی، حواله، صورتجلسه یا هر مستند معتبر دیگری باشد.
حتی اگر هزینه واقعاً پرداخت شده باشد، اما فاکتور یا مدرک معتبر نداشته باشد، ممکن است برای ممیز قابل قبول نباشد. همچنین فاکتور باید کامل باشد؛ مثلاً مهر و امضا، مشخصات فروشنده، مبلغ، تاریخ، شرح کالا یا خدمات و سایر اطلاعات لازم را داشته باشد.
بعضی شرکتها تصور میکنند همین که هزینه پرداخت شده کافی است، اما در رسیدگی مالیاتی، اثبات هزینه اهمیت زیادی دارد. اگر سند و مدرک مناسب وجود نداشته باشد، هزینه رد میشود و مالیات شرکت افزایش پیدا میکند.
چطور برای رسیدگی مالیاتی آماده شویم؟
برای آمادگی در رسیدگی مالیاتی، شرکتها باید قبل از ارائه دفاتر و مدارک به ممیز، چند مورد مهم را کنترل کنند.
ابتدا فروش اظهارنامه با سامانه مودیان، ارزش افزوده و ماده ۱۶۹ تطبیق داده شود. سپس خریدها با گزارشهای طرف مقابل، فاکتورها و پرداختها بررسی شود. بعد از آن ورودیهای حساب بانکی و حسابهای تجاری کنترل شوند تا واریزیهای غیرمرتبط با درآمد مستند باشند.
در مرحله بعد، هزینهها باید از نظر مدارک، مسیر پرداخت، ارتباط با فعالیت شرکت و قابل قبول بودن مالیاتی بررسی شوند. اگر هزینهای فاقد مدرک است یا از حساب شخصی پرداخت شده، باید قبل از رسیدگی برای آن توضیح و مستندات لازم آماده شود.
این اقدامات باعث میشود مودی در زمان رسیدگی، پرونده منظمتری داشته باشد و احتمال رد هزینه، شناسایی کتمان درآمد یا مطالبه مالیات اضافه کمتر شود.
خطاهای رایج در رسیدگی مالیاتی
در این پادکست چند خطای رایج نیز مطرح شد که میتواند باعث ایجاد مشکل در رسیدگی شود.
یکی از این خطاها ثبت هزینههای شخصی مدیرعامل در دفاتر شرکت است. حتی اگر مبلغ این هزینهها کوچک باشد، در صورت شناسایی ممکن است رد شود.
خطای دیگر، ثبت هزینهها بدون فاکتور معتبر یا بدون مهر و امضا است. در چنین شرایطی، ممیز ممکن است هزینه را غیرقابل اثبات بداند.
همچنین مغایرت بین فروش ثبتشده در اظهارنامه، سامانه مودیان، ارزش افزوده و گزارشهای ماده ۱۶۹ یکی از خطاهای بسیار مهم است که میتواند بحث کتمان درآمد را ایجاد کند.
پرداخت هزینههای شرکت از حساب شخصی یا پرداخت خریدها از مسیرهای غیرشفاف نیز یکی دیگر از مواردی است که در رسیدگی میتواند برای مودی چالش ایجاد کند.
جمعبندی پادکست
در این قسمت از پادکست حسابان، مهمترین مواردی که ممیز مالیاتی در زمان رسیدگی بررسی میکند توضیح داده شد. ممیز معمولاً ابتدا فروش اظهارشده در اظهارنامه و سامانههای مالیاتی را کنترل میکند. سپس خریدها و اطلاعات طرف مقابل را بررسی میکند. بعد از آن ورودیهای حسابهای بانکی و تجاری مورد توجه قرار میگیرد و در نهایت هزینهها و مدارک مربوط به آنها بررسی میشود.
در شرکتهای تولیدی، بهای تمامشده، مواد مصرفی، دستمزد، سربار و مدارک تولید اهمیت ویژهای دارد. در همه شرکتها نیز هزینههای قابل قبول، مسیر پرداخت، فاکتورهای معتبر و تطبیق اطلاعات بین سامانهها نقش تعیینکنندهای در نتیجه رسیدگی دارند.
پیام اصلی این پادکست این است که اگر مودیان و حسابداران از قبل بدانند ممیز روی چه مواردی حساس است، میتوانند پرونده خود را بهتر آماده کنند و از مشکلاتی مانند رد هزینه، شناسایی کتمان درآمد، افزایش سود مشمول مالیات و جرایم مالیاتی جلوگیری کنند.
شرکت آگاه محاسبان شریف با تجربه تخصصی در حوزه حسابداری، مشاوره مالیاتی، رسیدگی مالیاتی، هزینههای قابل قبول، بهای تمامشده، سامانه مودیان، اظهارنامه مالیاتی، دادرسی مالیاتی و تنظیم لایحه دفاعیه، آماده همراهی کسبوکارها برای مدیریت بهتر پروندههای مالیاتی است.
برای مطالعه مقالات تخصصی حسابداری و مالیاتی میتوانید به وبسایت رسمی حسابان به آدرس hesaban.net مراجعه کنید. همچنین برای مشاهده آموزشها و نکات روز مالیاتی، صفحه اینستاگرام @taxhesaban را دنبال کنید. برای دریافت مشاوره مالیاتی نیز میتوانید از طریق سایت یا دایرکت اینستاگرام با ما در ارتباط باشید.
