در این قسمت از پادکست شرکت آگاه محاسبان شریف، محمد مهرجو و حسین اوتادی درباره یکی از موضوعات بسیار مهم در فرآیند رسیدگی مالیاتی صحبت کردند: گزارش حسابرسی مالیاتی و نقش آن در صدور برگه تشخیص یا برگه مطالبه مالیات.
بسیاری از مودیان مالیاتی، مدیران شرکتها و حتی برخی حسابداران، زمانی که برگه تشخیص مالیات یا برگه مطالبه ارزش افزوده دریافت میکنند، فقط به مبلغ مالیات توجه میکنند؛ در حالی که پشت این برگه، یک گزارش مهم وجود دارد که توسط ممیز مالیاتی تنظیم شده است. این گزارش نشان میدهد که ممیز بر اساس چه دلایل، مستندات، مواد قانونی و بررسیهایی به عدد مالیات رسیده است.
به همین دلیل، گزارش حسابرسی مالیاتی یکی از مهمترین اسناد در فرآیند دادرسی مالیاتی، اعتراض به برگ تشخیص، دفاع مالیاتی و بررسی پرونده مودی محسوب میشود.
گزارش حسابرسی مالیاتی چیست؟
گزارش حسابرسی مالیاتی گزارشی است که توسط ممیز مالیاتی تنظیم میشود. زمانی که پرونده مالیاتی یک شخص حقیقی یا حقوقی رسیدگی میشود، ممیز پس از بررسی اسناد، مدارک، اظهارنامه، دفاتر قانونی، سامانه مودیان، گزارش معاملات، ارزش افزوده و سایر اطلاعات مالیاتی، نتیجه بررسی خود را در قالب گزارش حسابرسی ثبت میکند.
این گزارش سپس توسط سرممیز بررسی و تأیید میشود و بر اساس آن، برگه تشخیص مالیات یا برگه مطالبه مالیات صادر میگردد.
در واقع، برگه تشخیص فقط نتیجه نهایی رسیدگی است؛ اما گزارش حسابرسی توضیح میدهد که این نتیجه چگونه به دست آمده است. به همین دلیل، برای هر حسابدار مالیاتی، مشاور مالیاتی یا وکیل مالیاتی، اولین قدم پس از دریافت برگه تشخیص، دریافت و بررسی گزارش حسابرسی ممیز است.
چرا گزارش حسابرسی برای دفاع مالیاتی مهم است؟
گزارش حسابرسی مالیاتی را میتوان یکی از ابزارهای اصلی دفاع مالیاتی دانست. وقتی مودی یا مشاور مالیاتی قصد اعتراض به برگه تشخیص را دارد، باید ابتدا بداند ممیز دقیقاً به چه مواردی ایراد گرفته است.
ممیز ممکن است در گزارش خود اعلام کند که بخشی از هزینهها قابل قبول نیست، بخشی از درآمد کتمان شده، برخی اسناد کافی نیست، اطلاعات اظهارنامه با سامانههای مالیاتی مغایرت دارد، یا برخی موارد بر اساس مواد قانونی مشخص مورد پذیرش قرار نگرفته است.
بنابراین، تا زمانی که گزارش حسابرسی مطالعه نشود، اعتراض مالیاتی نمیتواند دقیق و مستند باشد. اعتراض کلی و بدون بررسی گزارش ممیز، معمولاً دفاع قوی ایجاد نمیکند.
یک مشاور مالیاتی حرفهای ابتدا گزارش را مطالعه میکند، بندهای آن را بررسی میکند، مواد قانونی مورد استناد ممیز را با اسناد و مدارک مودی تطبیق میدهد و سپس مشخص میکند که اعتراض باید روی کدام بخشها متمرکز شود.
استناد قانونی در گزارش ممیز مالیاتی
یکی از نکات مهم مطرحشده در پادکست این بود که گزارش حسابرسی باید دارای استناد قانونی باشد. اگر ممیز مالیاتی هزینهای را رد میکند، باید مشخص کند بر اساس کدام ماده قانونی این هزینه قابل قبول نیست.
برای مثال، در بسیاری از رسیدگیها، ممیز ممکن است به مواد ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم استناد کند. این مواد درباره شرایط پذیرش هزینههای قابل قبول مالیاتی هستند. اگر هزینهای از نظر ممیز ارتباط مستقیم با فعالیت شرکت نداشته باشد، مستندات کافی نداشته باشد یا با شرایط قانونی هزینه قابل قبول منطبق نباشد، ممکن است با استناد به این مواد رد شود.
همچنین اگر ممیز معتقد باشد درآمدی کتمان شده است، باید مشخص کند بر اساس چه اطلاعاتی به این نتیجه رسیده است. ممکن است این اطلاعات از سامانه مودیان، گزارش معاملات فصلی، اطلاعات بانکی، گزارشهای خرید و فروش یا سایر سامانههای مالیاتی به دست آمده باشد.
بنابراین یک گزارش حسابرسی حرفهای باید توضیح دهد که هر عدد یا هر ایراد مالیاتی، بر اساس چه سند، گزارش یا ماده قانونی مطرح شده است.
مالیات سلیقهای یعنی چه؟
در پادکست به این نکته مهم اشاره شد که اگر در گزارش حسابرسی، استناد قانونی مشخص وجود نداشته باشد، ممکن است مالیات مطالبهشده حالت سلیقهای پیدا کند.
یعنی ممیز بدون توضیح کافی، بدون ارجاع به ماده قانونی یا بدون ارائه دلیل مستند، مبلغی را به عنوان مالیات یا درآمد مشمول مالیات در نظر گرفته باشد. در چنین شرایطی، مسیر اعتراض برای مودی باز است و مشاور مالیاتی یا وکیل مالیاتی میتواند در مراجع قانونی نسبت به آن دفاع کند.
البته این موضوع به این معنا نیست که هر برگه تشخیص قابل حذف کامل است؛ بلکه منظور این است که مالیات باید بر اساس قانون، سند، مدرک و گزارش قابل دفاع مطالبه شود. اگر گزارش ممیز از نظر قانونی یا مستندات ضعف داشته باشد، امکان اعتراض و پیگیری وجود دارد.
برگه تشخیص مالیات و برگه مطالبه ارزش افزوده
در این قسمت از پادکست، تفاوت دو اصطلاح مهم هم مطرح شد: برگه تشخیص مالیات عملکرد و برگه مطالبه مالیات ارزش افزوده.
برگه تشخیص معمولاً مربوط به مالیات عملکرد است؛ یعنی مالیاتی که بر اساس درآمد، هزینه، سود و عملکرد مالی یک دوره مشخص برای مودی تعیین میشود.
اما برگه مطالبه ارزش افزوده مربوط به مالیات و عوارض ارزش افزوده است. این برگه زمانی صادر میشود که سازمان امور مالیاتی در بررسیهای خود، مبلغی را بابت ارزش افزوده مطالبه کند.
با اینکه نام این دو برگه متفاوت است، اما در هر دو مورد، مودی باید موضوع را جدی بگیرد، گزارش مربوطه را بررسی کند و در صورت اعتراض، در مهلت قانونی اقدام کند.
ابلاغ الکترونیکی و ابلاغ قانونی
یکی دیگر از موضوعات مهم پادکست، نحوه ابلاغ اوراق مالیاتی بود. در حال حاضر، بسیاری از اوراق مالیاتی از طریق ابلاغ الکترونیکی به مودیان ابلاغ میشود. یعنی برگه تشخیص، برگه مطالبه یا سایر اوراق مالیاتی در سامانه مالیاتی مودی قرار میگیرد و از همان زمان، آثار قانونی ابلاغ شروع میشود.
البته در برخی موارد، ابلاغ قانونی نیز ممکن است انجام شود. ابلاغ قانونی میتواند به آدرس ثبتشده شرکت یا نشانی درجشده در پرونده مالیاتی مودی ارسال شود. بنابراین شرکتها و اشخاص حقیقی باید همیشه اطلاعات تماس، نشانی قانونی و دسترسی به سامانههای مالیاتی خود را کنترل کنند.
بیتوجهی به ابلاغیههای مالیاتی میتواند باعث از دست رفتن مهلت اعتراض شود؛ و این موضوع ممکن است خسارت مالی جدی برای مودی ایجاد کند.
مهلت اعتراض به برگه تشخیص مالیات
یکی از مهمترین نکات این پادکست، مهلت قانونی اعتراض بود. وقتی برگه تشخیص مالیات یا برگه مطالبه ارزش افزوده به مودی ابلاغ میشود، مودی معمولاً ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ فرصت دارد اعتراض خود را ثبت کند.
این مهلت بسیار مهم است. اگر مودی در این بازه زمانی اعتراض خود را ثبت نکند، ممکن است برگه صادرشده قطعی شود یا امکان دفاع او محدود گردد.
اعتراض میتواند بهصورت سیستمی و از طریق سامانه انجام شود. اما اگر دسترسی به سامانه وجود نداشته باشد یا مشکلی در ثبت سیستمی پیش بیاید، مودی میتواند به واحد مالیاتی مراجعه کرده و اعتراض خود را بهصورت کتبی و حضوری ثبت کند.
نکته مهم این است که اعتراض فقط نباید یک جمله کلی باشد. بهتر است اعتراض همراه با بررسی گزارش حسابرسی، دلایل قانونی، مدارک مالی، اسناد هزینه، اظهارنامه، دفاتر قانونی و مستندات قابل دفاع تنظیم شود.
ماده ۲۳۸ قانون مالیاتهای مستقیم و رسیدگی به اعتراض
پس از ثبت اعتراض مودی، پرونده وارد مرحله رسیدگی اولیه میشود. در این پادکست توضیح داده شد که بر اساس فرآیند مربوط به ماده ۲۳۸ قانون مالیاتهای مستقیم، ممیز کل یا مسئول مربوطه فرصت دارد اعتراض مودی را بررسی کند.
در این مرحله، معمولاً جلسهای برای رسیدگی تشکیل میشود. مودی، حسابدار، مشاور مالیاتی یا وکیل مالیاتی میتواند در این جلسه حاضر شود، مدارک خود را ارائه کند و درباره موارد مورد اعتراض توضیح دهد.
در این مرحله، گزارش حسابرسی ممیز اهمیت بسیار زیادی دارد. چون دفاع مودی باید دقیقاً بر اساس همان بندهایی باشد که ممیز در گزارش خود مطرح کرده است. اگر هزینهای رد شده، باید مستندات آن ارائه شود. اگر درآمدی به عنوان کتمان درآمد شناسایی شده، باید مدارک و توضیحات لازم برای رد یا اصلاح آن ارائه گردد.
پس از بررسی اعتراض، ممکن است بخشی از مالیات کاهش پیدا کند، برخی موارد اصلاح شود یا اگر اعتراض مورد پذیرش قرار نگیرد، پرونده به مرحله بعدی ارجاع شود.
هیئت بدوی مالیاتی و ماده ۲۴۴
اگر اعتراض مودی در مرحله رسیدگی اولیه پذیرفته نشود یا توافقی حاصل نگردد، پرونده میتواند به هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی ارجاع شود. این مرحله در ارتباط با ماده ۲۴۴ قانون مالیاتهای مستقیم مطرح میشود.
در هیئت بدوی، پرونده توسط اعضای هیئت بررسی میشود و مودی فرصت دارد دفاعیات خود را ارائه کند. در این مرحله نیز داشتن لایحه قوی، مدارک کامل و شناخت دقیق گزارش حسابرسی اهمیت زیادی دارد.
بسیاری از پروندههای مالیاتی زمانی نتیجه بهتری میگیرند که از ابتدا، گزارش حسابرسی درست بررسی شده باشد و مسیر دفاع مالیاتی با برنامهریزی انجام شود. اعتراض بدون مطالعه گزارش، بدون سند و بدون استناد قانونی، احتمال موفقیت کمتری دارد.
اولین اقدام بعد از دریافت برگ تشخیص چیست؟
اگر یک شخص حقیقی یا شرکت، برگه تشخیص مالیات یا برگه مطالبه ارزش افزوده دریافت کند، اولین اقدام نباید پرداخت سریع یا اعتراض عجولانه باشد. بهترین اقدام این است که ابتدا گزارش حسابرسی مربوط به آن برگه دریافت و بررسی شود.
پس از بررسی گزارش، باید مشخص شود:
کدام هزینهها رد شدهاند؟
آیا ممیز به مواد قانونی مشخص استناد کرده است؟
آیا درآمدی به عنوان کتمان درآمد شناسایی شده است؟
آیا اطلاعات سامانه مودیان یا گزارشهای مالیاتی با اظهارنامه مغایرت داشته است؟
آیا مدارک کافی برای دفاع وجود دارد؟
آیا امکان توافق در مرحله ماده ۲۳۸ وجود دارد؟
یا پرونده باید برای دفاع در هیئت حل اختلاف آماده شود؟
این بررسی کمک میکند تصمیم درست گرفته شود؛ یعنی مشخص شود آیا اعتراض بهصرفه و قابل دفاع است یا خیر، و اگر اعتراض انجام میشود، روی چه محورهایی باید تمرکز کند.
نقش مشاور مالیاتی در بررسی گزارش حسابرسی
در پادکست تأکید شد که گزارش حسابرسی یکی از ابزارهای اصلی کار حسابدار مالیاتی و وکیل مالیاتی است. مشاور مالیاتی با مطالعه این گزارش میتواند مسیر پرونده را تشخیص دهد.
یک مشاور مالیاتی حرفهای فقط به عدد نهایی مالیات نگاه نمیکند؛ بلکه بررسی میکند ممیز چگونه به این عدد رسیده است. سپس اسناد و مدارک مودی را با گزارش تطبیق میدهد و مشخص میکند کدام بخشها قابل دفاع هستند.
این کار میتواند مانع پرداخت مالیات اضافه شود و از طرفی باعث شود اعتراض مودی منطقی، مستند و قابل پیگیری باشد.
جمعبندی پادکست
در این قسمت از پادکست حسابان، موضوع گزارش حسابرسی مالیاتی و نقش آن در صدور برگه تشخیص مالیات بررسی شد. گزارش حسابرسی یکی از مهمترین اسناد در فرآیند رسیدگی و دادرسی مالیاتی است؛ چون نشان میدهد ممیز بر اساس چه دلایلی، چه اسنادی و چه مواد قانونی مالیات را محاسبه کرده است.
مهمترین نکته این است که پس از دریافت برگه تشخیص یا برگه مطالبه، مودی باید در مهلت قانونی ۳۰ روزه اقدام کند. اولین قدم، دریافت و بررسی گزارش حسابرسی است. سپس باید با توجه به بندهای گزارش، اعتراض مستند ثبت شود.
اگر اعتراض در مرحله ماده ۲۳۸ بررسی و پذیرفته شود، ممکن است پرونده همانجا اصلاح یا تعیین تکلیف شود. اما اگر توافقی حاصل نشود، پرونده به هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی ارجاع میشود.
بنابراین دریافت برگه تشخیص مالیات پایان کار نیست؛ بلکه شروع یک مرحله مهم دفاع مالیاتی است. تصمیم عجولانه، بیتوجهی به مهلت اعتراض یا ثبت اعتراض بدون مدارک میتواند به ضرر مودی تمام شود.
شرکت آگاه محاسبان شریف با تجربه تخصصی در زمینه حسابداری، مشاوره مالیاتی، دادرسی مالیاتی، بررسی گزارش حسابرسی، اعتراض به برگه تشخیص و دفاع در هیئتهای مالیاتی، آماده همراهی کسبوکارها و اشخاص حقیقی در مسیر رسیدگی مالیاتی است.
برای مطالعه مقالات تخصصی حسابداری و مالیاتی میتوانید به وبسایت رسمی حسابان به آدرس hesaban.net مراجعه کنید. همچنین برای دریافت مشاوره در زمینه برگه تشخیص مالیات، گزارش حسابرسی، اعتراض مالیاتی و دادرسی مالیاتی با شماره 02144012405 در ارتباط باشید.
